Dergi

  • Yazı Büyüklüğü A(-) A(+)
  • Paylaş
Prof. Dr. İrfan Şencan

1969 yılında Ankara’da doğdu. İlkokul ve ortaokulu köyünde, liseyi Meteoroloji Teknik Lisesi’nde tamamladı. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olduktan sonra (1992) Ondokuzmayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ihtisasını tamamladı. Yardımcı doçent olarak göreve başladığı ve çeşitli idari görevlerde de bulunduğu Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 2005’te doçent oldu. 2005 yılında Dışkapı Yıldırım Beyazıt EAH’de klinik şefi ve başhekim yardımcısı olarak çalışmaya başladı. 2006-2008 yıllarında aynı hastanede başhekimlik yaptı. 2010 yılında Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde profesör kadrosuna atandı. Halen Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdür Vekili olarak görev yapmaktadır.

Sağlıkta sertifika eğitimi

Öncelikle sertifika kelimesinin anlamı ile başlamak gerekir. Türk Dil Kurumu Sözlüğünde sertifika kelimesinin kökeninin Fransızca certificat sözcüğüne dayandığı belirtilmektedir. TDK Sözlüğünde sertifika, “1. Öğrenim belgesi 2. Kişinin bilgi gerektiren herhangi bir konuda niteliğini gösteren belge” olarak tanımlanmaktadır. Sertifika kelimesi İngilizce de certificate ve certification kelimeleri ile karşılanmaktadır. Bu kelimelerden isim olan certification onaylama, tasdik etme, certficate ise ruhsatname, şehadetname olarak tercüme edilmektedir.  Bu lügat manalarından yola çıkarak sertifikayı, “belirli bir işi yapma kabiliyeti kazanmış olmayı onaylama, belgelendirme” olarak tanımlayabiliriz.

Günümüzde sağlık alanında sertifika olarak isimlendirilen belgelerin, iki yıla kadar uzayan eğitimler ile veya bir-iki günlük eğitimler ile çok farklı eğitim süreçlerinden sonra elde edilebilen bir belge olduğunu görmekteyiz. Burada çok geniş bir yelpazede kullanılmakta ve sertifika denildiğinde buna atfedilecek değer çok değişken olabilmektedir. Bu yüzden eğer bir değer atfedilecek ise bu değere uygun bir elde edilme standardının olmasını gerekli kılmaktadır. Bu değer bazen belirli bir uygulamayı yapma yetkisi sağlar iken bazen yetkisi kapsamında olsa bile bilgisini güncelleme veya eğitimi özendirmek amacıyla parasal olarak desteklemek için bir araç olabilmektedir.

Bu konu üzerinde yapılan değerlendirmeler sonucunda elde edilecek sertifikaya atfedilecek değeri yansıtacak bir tanımlamaya ihtiyaç olduğu ortaya çıkmıştır. Burada diploma ile farkının net olarak ortaya konulması gereklidir. Diploma, TDK Sözlüğünde, “Bir kimseye herhangi bir okulu veya öğrenim programını başarıyla tamamladığını, bir derece veya unvanı kullanmaya hak kazandığını, bir iş, sanat veya meslek dalında çalışabilme yetkisi elde ettiğini belirtmek için bir öğretim kurumu tarafından düzenlenip verilen resmî belge, icazetname, şehadetname”  olarak tanımlanmaktadır.

Bu iki tanıma baktığımızda sertifikanın bir derece veya unvan almaya hak kazandırmadığı, sanat veya meslek kazandırmadığını söyleyebiliriz. Burada da sertifikanın, meslek veya alanın uygulaması sırasında yetkili olunan uygulama pratiğini geliştirmeye, tecrübeyi artırmaya, deneyimi artırmaya yönelik yapılan kurslar, pratik ile ayırımını yapmak tamamen yüklediğimiz anlam ile değer bulacaktır. Bizim yüklediğimiz anlamı ile sertifika ile bir alanın, mesleğin sadece bir uygulama alanında veya belirli bir işlem için yetkinlik, yeterlilik kazandırdığını söyleyebiliriz. Bu yüklenen değer üzerinden öncelikle kişinin temel uzmanlık alanı veya mesleğinin kapsamında olmayan bir yetkinliği kazandırmayacağını vurgulamamız gerekir. Bu açıdan sertifika düzenlenen alanlarda kimlerin bu sertifika eğitimi alabileceğini sorguladığımızda mutlaka o meslek veya alanın mensubu olması gerekir. Bir mesleğe veya alana ait iş/uygulama olduğunu değerlendirirken bu işi yapmak için gerekli olan temel yeterliliklerin neler olduğunun ortaya konulması gerekir. Bu konuda ne yazık ki bir çok uygulama alanı için bu konu tartışmalıdır. Bu tartışma özellikle sağlık hizmeti sunumu söz konusu olduğunda biraz daha artmaktadır. Bu açıdan ülkemizdeki durum da Dünyadaki tartışmalardan ayrı düşünülemez, üstelik son yıllarda sürdürülen hummalı çalışmalar ile son aşamasına gelmiş olmasına rağmen, uzmanlık alanlarının eğitim müfredatlarının henüz belirlenmemiş olması bu konuyu içinden çıkılamaz kılmaktadır. Mesela polimeraz zincir reaksiyonu (PZR) uygulamasını hangi uzmanlık alanlarının yapabileceği henüz netleşmemişken, hangi uzmanların bu konuda yetkinlik kazandığı ortaya konulamazken PZR sertifika programına kimler alınabilir, bu sertifika ile hangi noktaya kadar işlem yapılabilir sorularına cevap bulmak oldukça güçtür.

21 Ağustos 2010 tarihli ve 27679 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği ile amaç ve kapsam şu şekilde belirtilmiştir: Madde 1 - (1-2) “Bu Yönetmeliğin amacı, Bakanlık, Türk Silahlı Kuvvetleri, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce, sağlık alanında mezuniyet sonrası uygulanması özel bilgi ve/veya beceriye dayalı mesleki yeterlilikleri kazandırmaya yönelik olarak yapılacak sertifikalı eğitimlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık sonrası ilgili uzmanlık alanlarına mahsus sertifika eğitimleri bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.”

Burada görüldüğü gibi mezuniyet öncesindeki okullara ait olan ve uzmanlık eğitimleri gibi Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK)’nun görev alanını ilgilendiren süreçler dışarıda tutulmuştur. Ancak yüksek mahkeme aşağıda gösterilen dairesince ve bazıları sunulan gerekçeleri ile yönetmeliğin yürütmesini durdurmuştur. (Ek 1)

Tarihsel sürecine bakıldığında ne yüksek sağlık şurasının ne de TUK’un, mahkemenin öngördüğü şekilde görev yapması söz konusu olmamıştır. Bu karar sonrasında ilgili Yönetmeliğin bazı geçici maddeleri dışında hemen tüm maddeleri durdurulmuş olduğundan Yönetmeliğe göre hareket imkanı kalmamış, yürütmesi durdurulmayan geçici maddelerin de herhangi bir işlev görme imkanı kalmamıştır.

Yönetmeliğin yürütmesi durdurulana kadar Yönetmelik kapsamında tescili yapılmak üzere 50 civarında eğitim programı değerlendirilmiş ve standartları belirlenerek karara bağlanmıştır. Bunlardan bir kısmı, kendi mevzuatı gereği ilgili uygulamaları yapma yetkisi veren ve bu sertifika olmadan uygulama yetkisinin bulunmadığı, eğitime alınacakların, eğiticilerin, eğitim yerlerinin ayrıntılı olarak belirlendiği uygulama alanları iken (hemodiyaliz sorumlu hekimliği sertifika programı), bir kısmı daha çok o uygulama için yetki tanımlamasında olmayan ancak kişinin bilgi ve becerisini artırmaya yönelik kurs programları (stoma ve yara bakım hemşireliği kursu) olarak değerlendirmek mümkündür.

Sertifikalı Eğitim Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesinden itibaren 81 İl Sağlık Müdürlüğü’nce sertifikalar tescil edilmek üzere Bakanlığımıza gönderilmiştir. Bu illerden 74 İlin tescil işlemleri tamamlanarak ilgili Sağlık Müdürlüklerine gönderilmiştir. Kalan 7 il için tescil işlemleri devam etmektedir. Bu güne kadar 78 bin 700 adet sertifika tescil edilmiştir. Ayrıca illerden toplu halde tescil için gelen sertifikaların haricinde yasal başvuru süresi içinde yapılan münferit başvurular da bulunmakta olup bunların da tescil işlemler halen devam etmektedir. Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği yürürlüğe girmeden önce ve Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonra standardı belirlenen eğitimler sonucunda verilen sertifikaların tescili için söz konusu Yönetmelikte (yürürlüğü durdurulmayan geçici maddeler çerçevesinde) öngörülen yasal başvuru süresi 21 Ağustos 2012 tarihinde dolmuştur. Bu tarihten sonra gelen sertifikaların tescil işlemi yapılamamaktadır.

Bu aşamada ilgili Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten ve mahkemenin kararından sonra yeni yasal düzenlemeler yapılmıştır. Yapılan yasal düzenlemeler çerçevesinde ortaya çıkan yeni kurumlar ve kurullar ile yeni ve yeniden tanımlanan ihtiyaçlar çerçevesinde karar veren mahkemenin gerekçeleri de dikkate alınarak yeni bir yönetmelik hazırlanması ihtiyacı ortaya çıkmış ve bu çerçevede hazırlıklara başlanmıştır. Hazırlık çalışmaları sürdürülen yönetmelik taslağında temel olarak özel bir değer atfedilecek olan belgelerin tescil edilmesi hedeflenmektedir. Mevcut sağlık mevzuatında uygulama yapacak kişiler için zorunlu olan ve standartları belirlenmiş eğitim/uygulama programları ile elde edilen belgelerin tescili planlanmaktadır.

Ek 1: Anayasa Mahkemesi’nin gerekçeli kararı

 

 

Ek 2: Sertifikaları tescil edilen sertifikalı eğitim programları

Sertifikalı Eğitimin Adı Mevzuatı
Organ ve Doku Nakli Koordinatörlüğü Eğitimi 28.05.2008 Tarih ve 19735 Sayılı Organ ve Doku Nakli Koordinatörlüğü Eğitim Yönergesi
Diyaliz Eğitimleri 18.06.2010 Tarihli ve 27615 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik
· Hemodiyaliz Hemşireliği
· Hemodiyaliz Sorumlu Hekimlik
· Hemodiyaliz Uzman Hekimlik 
· Periton Diyalizi Hemşireliği
Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Kursu Enfeksiyon Kontrol Hemşirelerinin Eğitimine ve Sertifikalandırılmasına Dair Tebliğ
Yoğun Bakım Hemşireliği Kursu Yoğun Bakım Hemşireliği Eğitim Programı Uygulama Yönergesi
Acil Bakım Hemşireliği Kursu Acil Bakım Hemşireliği Eğitim Programı Uygulama Yönergesi
Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Kursu Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Eğitim Programı Uygulama Yönergesi
Kemoterapi Hemşireliği Kursu Onkoloji Hemşireleri Derneği ile yapılan protokol
   
Stoma ve Yara Bakım Hemşireliği Kursu Gazi Üniversitesi ile yapılan protokol
   
Hasta Hakları Eğitici Eğitimleri Hasta Hakları Yönetmeliği
Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbi Sertifikasyon Eğitimi Kan Hizmet Birimlerinde Görev Yapacak Sağlık Personelinin Eğitimi ve Sertifikasyonuna Dair Tebliğ
Kan Bankacılığı ve Transfüzyon Tıbbi Eğitici Eğitimi Kan Hizmet Birimlerinde Görev Yapacak Sağlık Personelinin Eğitimi ve Sertifikasyonuna Dair Tebliğ
Kan Hizmet Birimleri Denetçi Eğitimleri Kan Hizmet Birimlerinde Görev Yapacak Sağlık Personelinin Eğitimi ve Sertifikasyonuna Dair Tebliğ
Terapötik Aferez Eğitimi Terapötik Aferez Merkezleri Hakkında Yönetmelik
· Sorumlu Hekimlik Eğitimleri
· Sağlık Personeli Eğitimleri
Göz Bankası Eğitimleri Göz Bankası Ve Kornea Nakli Merkezleri Yönergesi
· Göz Bankası Teknisyen Eğitimleri
· Göz Bankası Laboratuvar Yöneticisi Eğitimleri
· Göz Bankası Tıbbi Müdür Eğitimleri
Dezenfeksiyon Antisepsi Sterilizasyon Eğitimleri (DAS) Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve DAS Derneği ile yapılan Protokol
Temel Eğitim Modülü Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, Acil Hekimliği Sertifika Programı Uygulama Yönergesi
Temel Yaşam Desteği
Erişkin İleri Yaşam Desteği Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, Acil Hekimliği Sertifika Programı Uygulama Yönergesi
Hemşire Tekniker Travma Resüsitasyon Kursu Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, Acil Hekimliği Sertifika Programı Uygulama Yönergesi
Çocuk İleri Yaşam Desteği Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, 
Acil Hekimliği Sertifika Programı Uygulama Yönergesi
Travma Resüsitasyon Kursu Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği, 
Acil Hekimliği Sertifika Programı Uygulama Yönergesi
Aile Hekimliği Eğitimi Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği
İlkyardım Eğitici Eğitimi İlkyardım Yönetmeliği
İlkyardım Eğitici Eğitmeni Eğitimi İlkyardım Yönetmeliği
0-6 Yaş Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekleme Programı 0-6 Yaş Çocuğun Psikososyal Gelişimini Destekleme Programının Ülke Geneline Yaygınlaştırılması Genelgesi
Haşerelere karşı ilaçlama Mesul Müdürlük Eğitimleri Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitimleri (SÜDGE) Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitimi Yönetmeliği 
Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitici Eğitimleri (SÜDGE) Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitimi Yönetmeliği
   
Medikal Estetik Uygulama Sertifika Programı Güzellik ve Estetik Amaçlı Sağlık Kuruşları Hakkında Yönetmelik
Yenidoğan Canlandırma Programı Uygulayıcı Eğitimi (NRP) 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 
3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu 3. Madde (b) Bendi ile 9. Madde (c) Bendi
181 Sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat be Görevleri Hakkında KHK
  2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun 
Laparoskopi 507 Sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi, Görevi, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
  Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliğinin İkinci Bölüm 8. Madde.
Rahim İçi Araç Uygulama Kursu 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Menstrüel Regülasyon Uygulama Kursu, 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Rahim İçi Araç ve Menstrüel Regülasyon Uygulama Kursu 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Mini Laparatomi 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Tüp Ligasyonu 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Mini Laparatomi ve Tüp Ligasyonu 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Eğitim Metodolojisi ve Klinik Becerilerin Standardizasyonu, 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
İzleme Değerlendirme Kursu, 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
İleri Eğitim Becerileri Kursu 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun.
Üreme Sağlığı Eğitimleri 181 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun 
507 Sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi, Görevi, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliğinin İkinci Bölüm 8. Madde.
Üreme Sağlığı Eğitim Becerileri Eğitimi 181 Sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat be Görevleri Hakkında KHK
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun
507 Sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi, Görevi, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliği 2. Bölüm 8. Madde
Üreme Sağlığı İleri Eğitim Becerileri Eğitimi 181 Sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat be Görevleri Hakkında KHK
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun
507 Sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi, Görevi, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliği 2. Bölüm 8. Madde
Üreme Sağlığı İzleme ve Değerlendirme Eğitimi 181 Sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat be Görevleri Hakkında KHK
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun
507 Sayılı Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi, Görevi, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik
Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliği 2. Bölüm 8. Madde
Üremeye Yardımcı Tedavi Yöntemleri Eğitimi Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik
Klinik Araştırma Eğitimi Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik
Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
Piyasa Gözetim ve Denetimi Denetçi Eğitimi 5324 Sayılı Kozmetik Kanunu, 
23.05.2005 Tarih Ve 25823 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliği, 
12.10.2006 Tarih ve 26317 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 
26.04.2009 Tarih ve 27211 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kozmetik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 
25.06.2007 Tarih ve 26563 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sağlık Bakanlığınca yapılacak Piyasa Gözetimi ve Denetiminin Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmelik
Ürün Güvenliği Sorumlusu Eğitimi Beşeri Tıbbi Ürünlerin Güvenliğinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik
Farmakovijilans İrtibat Noktası Eğitimi Beşeri Tıbbi Ürünlerin Güvenliğinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik
Akupunktur Tedavisi Eğitimi 17.09.2002 Tarih ve 24879 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Akupunktur Tedavisi Uygulanan Özel Sağlık Kuruluşları ile Bu Tedavinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik
Ketem Kanserde Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Becerileri Kursu Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Personeli Sertifika Programı Uygulama Genelgesi
KETEM Uzman Hekim Kanserde Erken Teşhis Tarama Kursu Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Personeli Sertifika Programı Uygulama Genelgesi
KETEM röntgen teknisyeni, laboratuvar teknisyeni, Tıbbi sekreter erken tanı, Tarama ve İletişim Becerileri Kursu Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Personeli Sertifika Programı Uygulama Genelgesi
Kanser Kayıtçılığı Eğitimi Kanser Kayıt Merkezleri Yönetmeliği ve Kanser Kayıt Merkezleri ve Kanser Kayıt Birimleri Kanser Kayıtçılığı Eğitim ve Sertifika Programı Yönergesi
Gemiadamı Sağlık Eğiticisi Sertifikası 23 Haziran 2002 Tarih ve 24794 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Seyir Halindeki Gemilerde Daha İyi Tıbbi Hizmet Verilmesi İçin Gerekli Asgari Sağlık Ve Güvenlik Koşulları Hakkında Yönetmelik
31 Temmuz 2002 Tarih ve 24832 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 14.06.2002 tarihinde yürürlüğe giren Gemiadamları Yönetmeliği
Seyahat Sağlığı Sertifikası Seyahat Sağlığı Hizmeti Uygulaması Genelgesi
İş yeri Hekimliği İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği
 

Haziran-Temmuz-Ağustos 2013 tarihli Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 27. sayı, s: 38-39’den alıntılanmıştır.

20 AĞUSTOS 2014
Bu yazı 4891 kez okundu

Etiketler



Sayı içeriğine ait yorum bulunamamıştır. Yorum yazabilmek için üye girişi yapınız

  • SON SAYI
  • KARİKATÜR
  • SÖYLEŞİ
  • Şehir hastaneleri hakkında düşünceniz nedir?